Wypełniając zobowiązania wynikające z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską aktów prawa międzynarodowego, konstytucji i ustaw
Wypełniając zobowiązania wynikające z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską aktów prawa międzynarodowego, konstytucji i ustaw rząd zobowiązany jest do ochrony i utrwalania tożsamości zamieszkujących Polskę mniejszości narodowych. Ważną część tych zadań realizuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w ramach którego znajduje się Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Zgodnie z ustawą o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym w dyspozycji MSWiA znajdują się środki przeznaczone na wspieranie kultury mniejszości narodowych i etnicznych.
Niestety postępowanie ministerstwa w tym zakresie w latach 2006-2007 wywołuje wiele kontrowersji i krytyki. W tej sprawie 14 liderów organizacji mniejszości narodowych zwracało się w ,,liście otwartym˝ w dniu 12 czerwca 2006 r. do ministra Ludwika Dorna. Szczególnie boleśnie działania ministra odczuła białoruska mniejszość. W 2005 r. do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynęły wnioski o dofinansowanie imprez organizowanych przez Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne. Ta największa i najstarsza organizacja realizowała do tej pory około 90% zadań w sferze kultury białoruskiej w Polsce, w tym w ocenie samych Białorusinów najważniejsze dla ich kultury: Ogólnopolski Festiwal ,,Piosenka Białoruska˝, Święto Kultury Białoruskiej, Kupale, festiwal ˝Białystok-Grodno˝, prezentacje zespołów obrzędowych, Ogólnopolskie Prezentacje Kultury Mniejszości Narodowych, białoruskie festyny ludowe, Białoruska Biesiada Weselna, konkursy dla uczniów i wiele innych. Imprezy te cieszyły się wielką popularnością i uznaniem publiczności. W styczniu 2006 r. BTSK zostało poinformowane, że 16 wniosków o dofinansowanie organizowanych przez nich imprez uzyskały wstępną pozytywną ocenę ministra SWiA. W związku z tym, podobnie jak to miało miejsce w latach poprzednich, stowarzyszenie zrealizowało zaplanowane na rok 2006 imprezy, co spowodowało ogromne zadłużenie wobec wierzycieli. Wstępną decyzję minister podjął po otrzymaniu w styczniu 2006 r. sprawozdania BTSK z wykorzystania dotacji za rok poprzedni. Było w nim szczegółowe wyliczenie wszelkich środków wraz z ich dokładnym przeznaczeniem i wykorzystaniem. Niewielka suma została przeznaczona na odbudowę zniszczonych schodów w siedzibie BTSK. Zarząd Stowarzyszenia, przeznaczył 4745,17 zł na ich remont. Argumentował to tym, iż zakontraktowane zespoły występujące na imprezach organizowanych przez BTSK, używają pomieszczeń stowarzyszenia do prób przed koncertami, a zniszczone schody groziły zawaleniem. Posiadając tę wiedzę, minister podjął jednak wstępną decyzję na podstawie której rozpoczęto kolejny przewidziany w procedurze przekazywania środków etap - Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych przygotował stosowne umowy i wysłał je do zaakceptowania przez BTSK. Działanie to kolejny raz utwierdziło stowarzyszenie w przekonaniu, że na realizowane imprezy otrzyma wstępnie przyznaną dotację. Ważne w tym miejscu jest stwierdzenie, że praktyka realizowania imprez na podstawie wstępnych decyzji ministra była i jest powszechnie stosowana przez wszystkie organizacje mniejszości narodowych. W połowie lipca 2006 r., a więc po upływie 6 miesięcy od otrzymania informacji o wydatkowaniu w 2005 r. środków na remont schodów, ministerstwo uznało je za niezgodne z celem dotacji i na podstawie ustawy o finansach publicznych zastosowały najsurowszą możliwą sankcję - pozbawienie dotacji na okres 3 lat. Postępowanie ministra, w mojej ocenie sprzeczne z prawem i zasadami pragmatyki służbowej, spowodowało katastrofalne skutki dla kultury białoruskiej, co pokazał kolejny rok. Znaczna część imprez, tak lubianych i popularnych nie odbyła się (Ogólnopolski Festiwal ,,Piosenka Białoruska, 20 białoruskich festynów ludowych, Festiwal ˝Białystok-Grodno˝, Międzynarodowa Konferencja ,,Droga ku wzajemności˝, Białoruska Biesiada Weselna) lub zrealizowana została w bardzo ograniczonym zakresie (Ogólnopolskie Prezentacje Kultur Mniejszości Narodowych pn. ,,Muzyczne Dialogi nad Bugiem˝, ˝Siabrouskaja Biesiada˝). Należy zaznaczyć, iż postępowanie ministerstwa nie jest konsekwentne i takie same dla wszystkich beneficjentów. Należy w tym miejscu podać bardzo głośną sprawę białoruskiego tygodnia ,Niwa˝. Otóż prokuratura po kontroli Najwyższej Izby Kontroli uznała, że środki przyznane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (w latach 2001-2003 sprawy mniejszości narodowych i etnicznych były w kompetencji tegoż ministerstwa) były podobnie jak w przypadku schodów BTSK wydawane niezgodnie z przeznaczeniem. W związku z tym przedstawione zostały zarzuty nierzetelnego zakwalifikowania kosztów. Ponadto kilkanaście innych zarzutów zostało postawionych wydawcy i radzie programowej tygodnika. Źle i nieprawidłowo wydatkowane sumy były rzędu setek tysięcy złotych. Sąd Rzeczypospolitej Polskiej uniewinnił oskarżonych od postawionych im zarzutów, argumentując swą decyzję tym, że w przypadku dotacji ,,nie można zapominać o tym, jaki był cel nadrzędny przyznania określonych środków. Nie ulega wątpliwości, że chodziło o szeroko rozumianą pomoc organizacjom mniejszościowym w Polsce. Z uwagi na obowiązujące uwarunkowania prawne, pomoc ta przyjęła formę dotacji celowych, tyle tylko, że dotacje te były celowe jedynie z nazwy. Trudno było bowiem jednocześnie wypełnić warunki zawartych z ministerstwem umów i realizować określone zadania˝. W dalszej części sąd wskazał na fakt, że miejscami niemożliwością jest wypełnić dokładnie zadania postawione w celu samej dotacji i być zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy. Otóż nie stałoby to w niczyim interesie, a na pewno nie w interesie dysponenta przyznanych środków, czyli ministerstwa. W tym przypadku, tak jak w przypadku BTSK, środków z dotacji nikt nie zawłaszczył ani też nie przeznaczył na cele inne niż pomoc mniejszościom narodowym. Otóż jak stwierdza sąd: ,,pieniądze przeznaczone na krzewienie kultury mniejszości białoruskiej nie zostały więc zmarnowane ani zagarnięte. Przedstawiciele tej mniejszości wiedzą, w jaki sposób dbać o rozwój własnej kultury i w jaki sposób wydatkować przyznane na ten cel środki. Tak naprawdę trudno więc mówić tu o powstaniu jakiejkolwiek wymiernej szkody. Potwierdza to też stanowisko ministerstwa, które nie żądało od Stowarzyszenia zwrotu całości dotacji pobranej niezgodnie z umową˝. Jak wynika z analizy wyroku i uzasadnienia Sądu Rejonowego w Białymstoku, a także postępowania Ministerstwa głównym celem wydatkowania przyznanej dotacji powinno być dobro kultury mniejszości białoruskiej, nie zaś trzymanie się kurczowo, niejednokrotnie sztywnych i nieprzystosowanych do potrzeb życiowych przepisów ustawy. Postępowanie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, przez zdecydowaną większość zamieszkujących w Polsce Białorusinów ocenione zostało jako celowe szkodzenie białoruskiej kulturze, a przez to przyśpieszające procesy asymilacji tej mniejszości.
W związku z przedstawionym wyżej problemem zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami:
1. Dlaczego ministerstwo dopiero w lipcu 2006 r. poinformowało Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne o negatywnym rozpatrzeniu wniosków na dofinansowanie imprez kulturalnych, chociaż już w styczniu 2006 r. w wyniku przeprowadzonej kontroli posiadało wiedzę o nieprawidłowym wydaniu środków przez BTSK?
2. Czy posiadając wiedzę o nieprawidłowym wydatkowaniu środków, MSWiA celowo podejmował opisane wyżej działania - wstępna decyzja ministra, wysyłanie umów do podpisu - skutkujące zadłużeniem stowarzyszenia na sumę blisko 400 tysięcy zł?
3. Czy i w jaki sposób ministerstwo zamierza przyjść z pomocą BTSK w zlikwidowaniu powstałemu z winy ministerstwa zadłużenia?
4. Czy i w jaki sposób ministerstwo zamierza uwzględniać w przyszłości opinie mniejszości białoruskiej (organizacji białoruskich, przedstawicieli samorządów, w których mieszkają Białorusini, opinie autorytetów naukowych) przy ustalaniu priorytetów w zakresie podziału środków przeznaczanych na kulturę białoruską?
5. Czy w 2008 r. ministerstwo zamierza dofinansować najważniejsze dla kultury białoruskiej w Polsce imprezy, takie jak: Ogólnopolski Festiwal ˝Piosenka Białoruska˝, Ogólnopolski Prezentacje Kultury Mniejszości Narodowych - Muzyczne Dialogi nad Bugiem, ˝Białoruskie Wesele˝, Festiwal ˝Białystok-Grodno˝, Konferencja: Droga ku wzajemności˝, 10 festynów ludowych, Białoruski Dożynki w Rybołach, wnioski zostały złożone przez Towarzystwo Kultury Białoruskiej?
Z poważaniem
Poseł Eugeniusz Czykwin
Białystok, dnia 3 września 2007 r.