Ratio legis normy art. 29 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług
Ratio legis normy art. 29 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym w aktualnym jej brzmieniu: ˝podatnicy sprzedający towary i świadczący usługi, w tym również w zakresie handlu i gastronomii, na rzecz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych, są obowiązani do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących˝ było wyeliminowanie, a przynajmniej ograniczenie ukrywania wysokości obrotu tzw. konsumenckiego, nie udokumentowanego - ze względu na jego charakter i co do zasady - żadnymi dowodami księgowymi. Zaniechanie stosowania kas rejestrujących objęte jest sankcją zawartą w ust. 2 art. 29 przedmiotowej ustawy, a także w art. 104a ustawy karnej skarbowej.
W mojej interpelacji pragnę odnieść się do sposobu interpretowania przepisów art. 29 ustawy przez organa podatkowe nie tylko woj. toruńskiego w szczególności w odniesieniu do tych podatników, którzy w chwili wejścia w życie obowiązku posiadania kas rejestrujących prowadzili księgi handlowe, księgowość komputerową oraz działali na rzecz wszystkich podmiotów gospodarczych, a którzy z różnych powodów opóźnili zainstalowanie kas. Posługując się według mnie wyłącznie literalną interpretacją przepisów organa podatkowe przyjmowały, iż owi podatnicy, którzy nawet tylko w niewielkim procencie w stosunku do całości sprzedaży sprzedają towary podmiotom określonym w ust. 1 art. 29, w większości zaś sprzedają je osobom prawnym i podmiotom gospodarczym, ˝tracą prawo do podatku naliczonego˝ zapłaconego od całości zakupów. W konsekwencji więc sankcja zawarta w art. 29 ust. 2 obejmuje również obrót prawidłowo ewidencjonowany, dokonywany w ramach stosunków z podmiotami gospodarczymi. Tym samym organy podatkowe stosują ust. 2 art. 29 ustawy w taki sposób, że wywołuje on negatywne dla podatników skutki również za prawidłowe, zgodne z przepisami prawa ewidencjonowanie obrotów na rzecz podmiotów gospodarczych. Organy te przyjmują bowiem, iż podatnicy nie mogą obniżyć podatku należnego o podatek naliczony, który wiąże się z obrotami prawidłowo ewidencjonowanymi. Takie stosowanie prawa w konsekwencji tworzy stan, w którym podatek od towarów i usług traci swój charakter, a zamierzenie ustawodawcy, jakim było wyjątkowe wyłączenie prawa do obniżenia podatku należnego o naliczony, staje się przez pewien okres (do czasu zainstalowania kas) zasadą.
Pragnę w związku z tym wskazać, że sposób, w jaki organy podatkowe stosują powołane przepisy powoduje obciążenie podatników wielkimi kwotami zaległości podatkowych nie będących wynikiem jakiegokolwiek obiektywnego uszczuplenia podatkowego, co w efekcie może prowadzić do utraty zdolności utrzymania się tychże podatników na rynku. Skutki fiskalne w takich przypadkach pozostają w rażącej dysproporcji do charakteru naruszenia prawa. Podatnicy tacy, gdy mieć na uwadze ratio legis stosowania kas rejestrujących, gwarantują pełną kontrolę dokonywanych obrotów w stopniu nie mniejszym, niż podatnicy stosujący kasy. Wiadomo mi, iż niektóre izby skarbowe, dostrzegając ułomność wyłącznie literalnej wykładni ust. 2 art. 29 ustawy, stosują - gdy nie ma innej możliwości - w drodze analogii odpowiedni przepis ustawy (art. 20 ust. 3) i orzekają o ˝utracie prawa do podatku naliczonego˝ tylko w części odpowiedniej do wysokości obrotu na rzecz osób wymienionych w ust. 1 art. 29. Prowadzi to do różnego traktowania podatników tylko z racji miejsca położenia ich siedziby.
W związku z powyższym uprzejmie zapytuję: Czy Ministerstwo Finansów nie widzi potrzeby dokonania wykładni rzeczowych przepisów w celu ujednolicenia ich stosowania przez organy podatkowe w sposób uwzględniający z jednej strony prawidłowe i sprawiedliwe stosowanie prawa podatkowego, z drugiej zaś interes przedsiębiorstw?
Poseł Jan Wyrowiński
Toruń, dnia 29 grudnia 1997 r.